De trukendoos van de tabaksindustrie is een soort doos van Pandora. Er komt geen einde aan de hoeveelheid en verscheidenheid aan narigheid die deze tak van bedrijvigheid inzet om (letterlijk) dood en verderf te zaaien onder zijn clientèle, en en passant ook nog eens miljoenenwinsten op te strijken. Vapes of ‘rookloze alternatieven’: ze draaien hun hand er niet voor om. Jongeren verslaafd maken: who cares. Beïnvloeding van de publieke besluitvorming via lobbyisten: geen enkel probleem. Het laatste ‘wapenfeit’: het inzetten van AI-gegenereerde teksten om op die manier een EU-raadpleging rond de tabaksrichtlijn te beïnvloeden, om niet te zeggen: te overspoelen. Werkwijze: je opent een website ‘’yourvoicedecides’ en je hangt posters op bij tabaksspeciaalzaken. De website is een initiatief van tabaksgigant Philip Morris, maar dat staat alleen in de heel kleine lettertjes. De website bestond in hoofdzaak uit een handig invulformulier met een aantal aanklikmogelijkheden – waarom je je zorgen maakt om aanscherping van de EU-tabaksrichtlijn en dat dat toch ernstig indruist tegen je keuzevrijheid – alsof je er ooit bewust voor hebt gekozen verslaafd te raken aan nicotine. Een vraag in het genre van ‘ik wil graag ernstig ziek worden of voortijdig overlijden aan de gevolgen van tabaksgebruik ja/nee’ behoorde niet tot de keuzemogelijkheden van Philip Morris, hoewel die kans voor straffe rokers letterlijk kop of munt is, 50%.
Een paar muiskliks verder heb je via AI een kant-en-klare tekst die je zó kunt indienen bij de Europese Unie, om je ‘mening’ kracht bij te zetten. De site geeft heldere uitleg hoe je dat moet doen, voor de meeste mensen is deelname aan een EU-raadpleging immers geen dagelijkse kost.
Het journalistieke programma Pointer deed onderzoek en concludeerde al snel dat de stortvloed aan reacties die bij de EU binnenkwam, in hoofdzaak was gemaakt door de AI-tool van Philip Morris, en dientengevolge praktisch gesproken geschreven door de tabaksindustrie. Hulde – dat illustreert het belang van onafhankelijke journalistiek. Het verbaasde me overigens niet, want ik had de website zelf al aan een praktisch onderzoekje onderworpen. Gewoon ingevuld, kijken wat er zou gebeuren. Als je de vragen uit het perspectief van de rokende medemens invult, is het eindresultaat nogal voorspelbaar.
Goed weggemoffeld onderaan de vragenlijst had je een keuzevakje dat je een strengere tabaksrichtlijn juist wél zag zitten. En je kon nog even aangeven wat voor jou belangrijk was voor deze consultatie. Ik klikte de vakjes aan, voegde nog een paar welgekozen volzinnen toe, en de AI-tool deed tot mijn verbazing iets wat ik niet echt had verwacht: er rolde een tekst uit die verre van positief uitpakt voor Philip Morris. Uiteraard was ik niet te beroerd om juist déze tekst in te dienen bij de EU, na nog een paar redactionele ingrepen mijnerzijds.
‘De manier waarop de tabaksindustrie probeert meningen te beïnvloeden, onder meer het platform ‘yourvoicedecides.com’, is op zijn minst zorgwekkend, zo niet schandalig te noemen. Het is duidelijk dat de tabaksindustrie, met name grote namen zoals Philip Morris, het publiek uitnodigt om onder het mom van ‘keuzevrijheid’ AI-gegenereerde teksten te gebruiken om deze consultatie te overspoelen. Deze tactiek ondermijnt de integriteit van het proces en de stemmen van echte burgers. Als het gaat om de Richtlijn Tabaksproducten van de Europese Unie, ben ik er stellig van overtuigd dat de industrie geen inspraak mag hebben in het vormgeven van wetten en regelgeving. De richtlijn is bedoeld om het publieke belang te beschermen, niet om de belangen van bedrijven te dienen. Als we kijken naar de producten zelf is het duidelijk dat elk product sterk verslavend is en de gezondheid van de gebruiker zeer ernstig kan schaden. Er is geen sprake van keuzevrijheid als je verslaafd bent aan de producten van de tabaksindustrie. Het overkoepelende principe moet zijn om de invloed van de tabaksindustrie een duidelijk halt toe te roepen. Het is van cruciaal belang dat onze vertegenwoordigers standvastig blijven in hun toewijding om deze producten te reguleren in het beste belang van het publiek, zonder toe te staan dat misleidende tactieken van de tabaksindustrie hun oordeel vertroebelen. Laten we ervoor zorgen dat de Richtlijn Tabaksproducten van de Europese Unie een baken van integriteit en publieke bescherming blijft.’
[Foto: Tabaksproducten waar ze thuishoren, namelijk in het museum. In dit geval het Museum van de 20e eeuw, Hoorn. Eigen foto.]
